سرویس اندیشه- نگاهی به مراسم واج یشت گهنبار

واج یشت گهنبار رسمی کهن و دیرپا

---

کوروش نیکنام*: در هنگام سپیده‌دم نخستین روز از چهره گهنبار مراسم «واج‌یشت گاهنبار» در محل آتش ورهرام هر شهر برگزار می‌شود. در این مراسم، موبدان هوشت و گروهی از زرتشتیان شرکت می‌کنند.

یکی از موبدان که زوت نام دارد بخش‌هایی از هفتاد و دو هات یسنا را می‌سراید و موبد دیگری که راسپی نامیده می‌شود در سرودن قسمت‌هایی از یسنا با زوت همکاری می‌کند. این مراسم یزشن‌خوانی نام دارد و در اتاق مجاور محل نگهداری آتش که یزشن‌گاه نامیده می‌شود، برگزار می‌گردد. در هنگام یزشن‌خوانی و سرودن یسنا، شربت پراهوم توسط موبدان تهیه می‌شود. آنها این شربت را از کوبیدن و نرم کردن ساقه‌های گیاه «هوم» با آب در هاون مخصوص برنجی به دست می‌آورند و در پایان مراسم در ظرف‌های کوچکی می‌ریزند و به شرکت‌کنندگان می‌دهند تا بیاشامند.

در پایان مراسم واج یشت گهنبار، نخستین روز هر چهره گاهنبار شروع می‌شود. در بسیاری از روستاهای زرتشیت‌نشین یزد که هنوز معماری بومی و سنتی، پایدار مانده است گاهنبار در خانه‌ها برپا می‌شود. در شهرهای بزرگ همچون تهران نیز این مراسم در تالار آدریان انجام می‌شود. اهل خانه از مدتی پیش از زمان گاهنبار، در تدارک آن می‌کوشند. لرک و خوراکی‌ها را فراهم می‌کنند، یک روز پیش از گهنبار، خانه را جارو و آب‌پاشی می‌کنند، گل سفید در پسکَمِ‌مَس می‌گسترانند و آنچه که برای سفره مراسم مذهبی لازم است بر آن می‌گذارند.

خشکباری که برای لرک گاهنبار فراهم می‌شود با لرک جَشَن‌خوانی و سدره پوشی اندکی تفاوت دارد. لرک گاهنبار مخلوطی از خرما، سنجد، کشمش، بادام، گردو، برگه هلو و انجیر خشک است که آنها را در دستمال بزرگی به نام چادر شب می‌ریزند و آن را کنار سفره در پسکَمِ‌مَس پهن می‌کنند و روی آن را یک انار یا سیب قرمز با چند شاخه مورد می‌گذارند.

مردم هر روستا با موبد و دهموبد به تدریج در خانه‌هایی که گاهنبار در آن برگزار می‌شود باشنده می‌شوند. موبد و دهموبد در پسکَمِ‌مَس به کنار سفره گهنبار می‌روند و شرکت کننده‌ها در پسکم‌های دیگر، اتاق‌ها و حیاط خانه می‌نشینند.

دهموبد با صدای بلند نام درگذشتگانی را اعلام می‌کند که گاهنبار به یاد و از دهش آنها برگزار می‌شود. سپس با درخواست وی از شرکت‌کنندگان برای نو کردن کشتی، همه به پا می‌خیزند، هماهنگ با موبد رو به روشنایی می‌کنند و هم‌آوا با وی اوستای کشتی را می‌خوانند. پس از آن آنها کشتی را از کمر باز می‌کنند و در هنگام نیایش آن را دوباره بر کمر می‌بندند و در پایان نیایش می‌نشینند.

در کرمان، تهران و شهرهای دیگر نیز گاهنبارها به همین شیوه ولی بیشتر در تالار یا فضای کنار آتشکده و آدریان برگزار می‌شود.

*برگرفته از کتاب از نوروز تا نوروز

در همین راستا:

سرویس زرتشتیان- گهنبار چهره میدیوزرم‌گاه برگزار می‌شود