سرويس رويداد- دكتر خالقي مطلق :ايراني هويت و فرهنگ و تاريخ خود را در شاهنامه جست‌وجو مي كند و مي‌ياب

دكتر جلال خالقي مطلق در آيين بزرگداشت فردوسي در تالار خسروي:
ايراني هويت و فرهنگ و تاريخ خود را در شاهنامه مي‌يابد

---

‌‌ خبرنگار امرداد - شهداد حيدري: زبان و ادبيات فارسي زنجير همبستگي و پيوستگي همه‌ي مردم ايران و تيره‌ها و مذاهب آن است . اما در اين حلقه‌ي مهر و پيوستگي‌، فردوسي جايگاه ويژه‌اي دارد‌. چون او با آفرينش شاهنامه دوران‌هاي تاريخي ايران از كهن‌ترين روزگار تا به امروز را به‌هم پيوند داده است و زمينه‌اي را فراهم ساخته است تا مردم ايران هويت و فرهنگ و تاريخ خود را در شاهنامه بجويند و پيدا كنند.دكتر جلال خالقي‌مطلق شاهنامه‌شناس برجسته‌ي ايراني كه در همايش بزرگداشت فردوسي كانون دانشجويان زرتشتي سخن مي‌گفت، افزون بر مطلب بالا، به ارزش‌هاي شاهنامه اشاره كرد و گفت : " آنچه فردوسي را شاعر بزرگ جهاني مي سازد و او را فراتر از شاعر ايراني بودن مي‌برد ارزش‌هاي هنري شاهنامه است‌. كتاب او آميزه‌اي از حكمت ، فلسفه و جستارهاي اخلاقي است . پس ما حق داريم كه به فردوسي و شاهنامه‌ي او افتخار كنيم و آن را مايه‌ي سربلندي خود بدانيم " .
دكتر خالقي آنگاه به جهان اسطوره‌اي شاهنامه پرداخت و گفت : " بسياري از رويدادهايي كه ما به آن نام اسطوره مي دهيم پايه تاريخي و آييني دارند و روشنگر حقايقي‌اند كه در زمان‌هاي دور روي داده‌اند و سپس به گونه‌ي اسطوره درآمده‌اند. گاهي اصل آن رويدادها براي ما قابل شناسايي نيست و گشودن رمز آنها به سادگي انجام نمي‌گيرد . اما گاه نيز پيش مي‌آيد كه پيوندگاه اسطوره‌ها را درمي‌يابيم و به بنيان و هسته‌ي آن پي‌مي‌بريم".
دكتر خالقي سپس با اشاره به يكي از بن‌مايه‌هاي اسطوره‌اي شاهنامه افزود : " در اسطوره‌هاي ما بارها به جام‌جم اشاره شده است . نه تنها در شاهنامه از جام‌جم نام برده مي‌شود بلكه عارفان ما نيز در سخنان خود از آن ياد كرده‌اند . اشاره شاهنامه به جام‌جم در داستان " بيژن و منيژه " است‌. هنگامي كه بيژن در مرز توران دربند مي‌افتد كيخسرو – شهريار ايران – در جام مي‌نگرد و درمي‌يابد كه او در چاه افراسياب زنداني شده است. آنگونه كه از درون‌مايه‌ي داستان مي‌توان دريافت اين جام همه‌ي نشانه‌هاي نجومي و ستاره‌شناسي را بر پيكره‌ي خود داشته است . اما پرسش اين است كه جام‌جم چيست و چگونه كاربردي داشته است؟ ".
دكتر خالقي آنگاه به رمز گشايي اين اسطوره ايراني پرداخت و گفت : " هنگامي كه شاهنامه را ويرايش مي‌كردم به داستان بيژن و منيژه كه رسيدم شك نداشتم كه جام‌جم كاربردي مذهبي داشته است و در آن نوشيدنيي آييني مي‌ريخته اند . اما براي آنچه دريافته بودم دليل استواري نداشتم. تا اينكه به كتاب "آسيانوس" نويسنده يوناني سده‌ي دوم ميلادي برخوردم. در كتاب او نوشته شده است كه ايرانيان در بزم‌ها و آيين‌هاي ديني خود از جامي كه گنجايش بسيار داشته است استفاده مي‌كردند . آسيانوس مي‌نويسد كه بر روي اين جام شكل خورشيد و ماه و ستارگان بود و نشانه‌هايي از چگونگي پديد آمدن جهان بر روي آن كنده‌شده‌بود. اينجا بود كه دريافتم كه جامي كه آسيانوس از آن سخن مي‌گويد همان جام كيخسرو يا جام‌جم است. اين را اشاره كردم تا گفته باشم كه اسطوره‌هاي ما خاستگاه تاريخي دارند و هسته‌ي آنها از رويدادهاي واقعي شكل مي گرفته است".
دكتر خالقي مطلق در ابتداي سخنان خود به سپاسگزاري از توران شهرياري – چكامه‌سراي زرتشتي – پرداخت و گفت : " از شاعر گرامي و توانا بانو توران شهرياري سپاسگزارم كه واسطه شدند تا من در ميان شما راه پيدا كنم و از مهرباني شما هم ميهنانم برخوردار باشم".
از ديگر سخنرانان اين نشست ، كه از سوی كانون دانشجويان زرتشتي در تالار خسروي برگزار مي‌شد، علي دهباشي مدير مجله‌ي بخارا بود . او با ستايش از كار دكتر خالقي مطلق در ويرايش شاهنامه گفت : " دكتر خالقي زندگي خود را بر سر ويرايش شاهنامه گذاشت. اكنون ما ايرانيان داراي شاهنامه‌اي شده‌ايم كه بدست يك دانشمند ايراني ويرايشش به پايان رسيده‌است. پيش از اين ما بايد شاهنامه‌هايي را مي‌خوانديم كه شوروي‌ها و آلماني ها تصحيح كرده بودند. اما امروز به‌خود مي‌باليم كه بزرگترين اثر زبان فارسي را يك دانشمند ايراني ويرايش كرده است".
دهباشي آنگاه به پهناوري و ژرفاي شاهنامه اشاره كرد و افزود: "آنچه در ميدان فراخ شاهنامه‌شناسي ازسوي دانشمندان ايراني پديد آمده است ارزش‌هاي بسياري دارد و در بسياري جاها بر شناخت ما از شاهنامه مي‌افزايد. آنچه امروزه از رمز و راز شاهنامه مي‌دانيم وامدار تلاش دانشمندان و پژوهشگراني است كه عمر خود را در اين راه گذاشتند. برجسته‌ترين آنها بي‌گمان دكتر خالقي است كه در رمزگشايي و شناخت نكته‌هاي پيچيده و دشواري‌هاي خوانش شاهنامه، جستارهاي دانشورانه‌اي نوشته‌اند و آغازگر دوره‌اي ديگر از شاهنامه‌پژوهي شده‌اند . دكتر خالقي از يكسو با تسلطي كه بر شيوه‌هاي نقد ادبي در دنياي غرب دارد و از سوي ديگر با شناخت بنيادين و گسترده از ادبيات فارسي و شاهنامه، كارنامه‌ي درخشاني پديد آورده است كه ره‌آورد آن، افزون بر ويرايش شاهنامه، نگارش بيش از يك‌صد مقاله است كه بي‌هيچ گزافه‌اي مي‌توان گفت كه بدون خواندن آنها نمي‌توان جهان ذهني و فكري فردوسي را بازشناخت".
دهباشي در پايان سخنانش به‌بايستگي توجه افزون‌تر به شاهنامه پرداخت و گفت:"از اين نشست‌ها كه بگذريم كاري كه بايد براي فردوسي و شاهنامه انجام بدهيم و درخور و سزاوار نام آن استاد سخنور باشد انجام نشده است. هرچه هم هست نتيجه‌ي كوشش‌هاي فردي كساني همچون دكتر خالقي است كه عمر گرانبهاي خود را بر سر اين كار گذاشته‌اند. سامانه‌ي آموزشي ما در دوره‌هاي پيش‌دانشگاهي و پس از آن بايد ابزاري به‌دست دانشجويان بدهد تا به ژرفاي انديشه‌هاي شگفت‌آور فردوسي دست پيدا كنند و اين كتاب جاودانه را از ديد مفهومي و جهان‌بيني بازشناسند".
دهباشي پيش از آغاز به سخن درباره‌ي شاهنامه از باشندگان نشست خواست تا به ياد دكتر محمد امين رياحي ، شاهنامه‌شناس و استاد نامدار ايراني كه به تازگي درگذشت، به‌پا خيزند و يك دقيقه سكوت كنند.
در اين نشست پيام انجمن موبدان تهران در ميان باشندگان پخش شد. در بخشي از اين پيام آمده بود: "‌فردوسي همانند پزشكي چيره‌دست، ايران و فرهنگ ايراني را كالبد‌شكافي كرد و چون درد را دريافت درمان درست را نيز ارايه داد و در فراهم كردن شاهنامه كوشش كرد. فردوسي با ريزبيني و ظرافت بي‌مانند، سره را از ناسره جدا كرد و خرد و وجدان انساني را به داوري برگزيد و ايرانيان را آگاهي بخشيد و با هويت فرهنگي خويش آشنا كرد و چشم دل مردم را نسبت به حقايق تاريخي و ارزش‌هاي فرهنگي خويش بينا نمود. كاري كه كمتر كسي در تاريخ ايران توانسته است به اين دقت و ظرافت و تردستي به انجام برساند".
اسفنديار اختياري نماينده‌ي ايرانيان زرتشتي در مجلس نيز با اشاره به ستايش ايران از سوي فردوسي گفت:"فردوسي تنها به‌گستره‌ي جغرافيايي ايران نمي‌نگرد. او فرهنگ ايراني را درنظر دارد. اين فرهنگ دربردارنده‌ي زبان، خط و تاريخ ايران است. هنگامي كه فردوسي از ايران سخن مي‌گويد تمامي ايران را با همه‌ي نشانه‌هايش پيش چشم مي‌آورد. پس نمي‌توان هيچ تكه يا بخشي از فرهنگ ايران را جدا كرد و ناديده گرفت".
رستم خسروياني فرنشين انجمن زرتشتيان تهران نيز همراه با خوش‌آمد‌گويي به‌استادان و باشندگان نشست‌، به‌ارزش‌هاي والاي فردوسي براي زنده كردن زبان فارسي و پايداري فرهنگ ايراني اشاره كرد و اهميت او را در نگاه جهانيان تا بدان‌اندازه دانست كه سازمان جهاني يونسكو به‌پاسداشت گسترده‌تر و افزون‌تر فردوسي و كتاب جاودانه‌ي او برخاسته است. آنگاه از كانون دانشجويان زرتشتي سپاسگزاري كرد كه آيين بزرگداشت حماسه‌ي ملي ايران را با همكاري انجمن زرتشتيان تهران برگزار كرده است .
رادمان خورشيديان دبير كانون دانشجويان زرتشتي نيز ابراز اميدواري كرد كه برنامه‌اي كه آماده ساخته اند درخور و شايسته‌ي جايگاه فردوسي باشد. آنگاه از كساني كه كانون را در برگزاري اين نشست ياري داده‌اند سپاسگزاري كرد .
خواندن سروده‌هاي سپند گاتا توسط ياسمن تيراندازي و شهريار بهرامي در ابتداي نشست ، و نيز چكامه‌خواني بانو توران شهرياري از ديگر بخش‌هاي آيين بزرگداشت فردوسي بود. شاهنامه‌خواني چيستا جمشيديان و رامتين شهرت ، اجراي همنوازي موسيقي مهرداد خادمي و مهران كاوياني و روايت داستاني "بيژن‌ومنيژه"ي شاهنامه توسط هموندان كانون دانشجويان زرتشتي نيز در ميانه ي  برنامه‌ها و سخنراني‌ها اجرا شد‌. عرضه كتاب و نشريات نيز از بخش‌هاي جنبي بزرگداشت فردوسي و شاهنامه بود .
اين نشست در پسين روز پنجشنبه 31 ارديبهشت در تالار خسروي تهران از سوی كانون دانشجويان زرتشتي برگزار شد .

گزارش تصويري اين برنامه را اينجا بخوانيد :
گزارش تصویری_ بزرگداشت فردوسي در تالار خسروي تهران