سرویس رویداد- نگاهی به برگزاری نمایشگاه بین المللی کتاب

كتاب‌خوانی فضیلت نیست نیازی برای خردورزی است

---

آناهید خزیر: کتابخوانی مقوله­ای عمومی و گسترده است که به حوزه­ای خاص محدود نمی­شود و این امر شامل طیف وسیع از افرادی می­شود که از چند دقیقه تا ساعت­ها، از چند برگ تا چند هزار صفحه و از یک کتاب تا چندین کتاب را می­خوانند و با آن زندگی می­کنند.

در این طیف چه آنها که کتاب می­خوانند تا لذت ببرند و در دنیای آثار غرق شوند و چه آنها که می­خوانند تا آثار تازه­ای پدید آورند همه در یک راه قدم برمی­دارند و آن واژه کتابخوانی است.

نقش برجسته، والا، حساس و سازنده کتاب در پویش‌های تکامل آفرین فردی و اجتماعی ناشی از گستردگی روح ارزشی، دانش، بینش، ابهت و اهمیت فرهنگ مکتوب در تاریخ بشری است و به راستی سزاوار نیست چنین عنصر مهمی را بدست فراموشی و یا کم توجهی بسپاریم. اهمیت عنصر کتاب برای تکامل جامعه انسانی همین بس که تمامی ادیان آسمانی و رجال بزرگ تاریخ بشری، از طریق کتاب جاودانه مانده­اند و روابط فرهنگی جامعه بشری نیز از پوشش کتاب و مبادلات فرهنگی تقویت شده است.

کتابخوانی بر اساس تعاریف موجود تنها کتاب­های کاغذی را شامل می­شود و آنانی که این روزها به دنیای غیر مکتوب راه یافته­اند نیز کتابخوان نام دارند. اما مراد، کتاب به شکل سنتی است که خواندنش لذتی فرا و ورای همه چیزهای غیر مکتوب دارد.

امروزه حتی آنانی که راهی دنیای مجازی شده­اند نیز از کتاب­های موجود در فضای غیر مکتوب به صورت لوح فشرده استفاده می­کنند و یا با گرفتن پرینت کاغذی دوباره آن را وارد فضای مکتوب می­کنند و باز هم به شکل سنتی کتاب می­خوانند. نمایشگاه کتاب تهران هر ساله میزبان آنانی است که به کتاب، این گونه تمایل دارند و این گونه کتاب می­خوانند اما به راستی آیا نمایشگاه کتاب که خود عرضه کننده نخستین ماده و جوهر کتابخوانی است در کتابخوان شدن تأثیری دارد؟ به بیان دیگر آیا این فضای بزرگ با مردمی که با کیسه­های پر از کتاب راهی خانه‌هایشان می­شوند می­تواند در کتابخوان شدن آنانی که می­آیند و آنانی که نمی­آیند نقش داشته باشد. شاید کسی بگوید این امر بدیهی است که نمایشگاه در کتابخوانی و گسترش آن تأثیر فراوانی دارد، اما هنوز کسی از چگونگی آن سخن نگفته است.

كتاب كه چند سالی است تبدیل به یك حوزه تازه خبری در رسانه‌ها شده، مهم‌ترین ابزارهای فرهنگی هر كشوری به حساب می‌آید. خبرنگاران حوزه كتاب با باشندگی در تمام عرصه‌ها در نمایشگاه كتاب و تولید خبرهای گوناگون درباره كتاب و نمایشگاه، شلوغ‌ترین روزهای كاری خود را در سال سپری می‌كنند و با نزدیك شدن به روزهای پایانی نمایشگاه بیست و یكم، فعالیت‌ خبرنگاران كتاب نیز به لحظات اوج خود می‌رسد.

برای آگاهی از اطلاعات ناشران در این زمینه به گفت­و­گو نشسته­ایم که در پی می­آید:

قدمعلی سرامی مدیر انتشارات ترفند گفت: «نشر همچون دیگر پیشه‌ها، نیازمند پژوهش است و در پژوهش مهمترین نكته، شناخت مساله و‌ آسیب‌شناسی آن است. بررسی و نقد امروز و دیروز، ارایه و ارجای راه‌حل‌ها و چاره‌ها برای برون رفتن از آنچه كه امروز بحران كتابخوانی قلمداد می‌شود، گامی اساسی برای نزدیك شدن و دست یافتن به استانداردهای جهانی نشر است».

وی افزود: «دولت در نگاه كلان، در حوزه نشر بایستی به زیر ساخت‌های آینده‌نگاری با ترسیم سند چشم‌انداز، آموزش و پژوهش سیستماتیك برای برون رفت از نشر سنتی، تقویت نهادهای صنفی و مدنی نشر، تدوین ساز و كارهای اقتصادی نشر از جمله تسهیلات مالی و بانكی، توان فنی برای تولید در حوزه نشر، دانش فنی، تدوین قوانین و مقررات همچنین ساز و كارهای حقوقی به ویژه قوانین مربوط به نشرانه (كپی رایت) و به روز رسانی این قوانین، هم پای دگرگونی‌های شتابنده در زمینه تولید دانش فناوری، اطلاع‌رسانی بر مبنای داده‌های جامعه آماری نشر و به وجود آوردن فضای رقابتی سالم به دور از نابرابری در استفاده از زیر ساخت‌ها توجه كند».

این ناشر به كتاب‌های پرفروش خود اشاره كرد و گفت: «ایران در سرآغاز تاریخ، خانم شعبده باز، سه كتاب از سیلور استاین، موسیقی با اعمال شاقه، فانتزی در شاهنامه و داستان‌های شاهنامه با استقبال فروش مواجه شده است، همچنین كتاب‌های كوچك فانتزی خریداران فراوان دارد زیرا مخاطب دغدغه قیمت كتاب ندارد!»

علی حسین سازمند مدیر انتشارات دانژه گفت: «ترغیب مردم به كتابخوانی البته برنامه‌ای طولانی است كه ابعاد فرهنگی، اقتصادی و دینی دارد. سال­های دراز كتابخوانی و كتابخوان تنبیه شده و در مقابل مدت كوتاهی است كه آن را ترغیب می‌كنیم، اما هنوز تا تبدیل آن به یك فرهنگ، راه درازی در پیش است. روشن است كه در كوتاه و میان مدت می‌شود با اجرای برنامه‌هایی هماهنگ در توسعه و ارتقای آن همت ورزید».

وی در این زمینه پیشنهاداتی مطرح كرد و افزود: «توسعه كتابفروشی‌ها، كمك دولت و شهرداری‌ها به ناشران برای تاسیس كتابفروشی و تخصیص اماكن مسكونی به مراكز خدمات فرهنگی، تاسیس نمایشگاه‌ها و باغ‌های كتاب در استان‌ها با همكاری وزارت ارشاد و شهرداری‌ها و تجهیز كتابخانه مدارس از جمله مواردی است كه می‌تواند فرهنگ كتابخوانی را گسترش دهد».

امیر حسین­زادگان مدیر انتشارات ققنوس گفت: «ناشران با تولید كتاب نقش مهمی ایفا می‌كنند كه انجامش بسیار حساس و دشوار است نمایشگاه كتاب مهم‌ترین رویداد فرهنگی كشور است گامی كه برای ده روز همه می‌خواهند از كتاب حرف بزنند. مهم‌ترین نیاز نمایشگاه برنامه‌ریزی و نظم بخشیدن به آن است و بی‌نظمی و اقدامات شتابزده به نمایشگاه لطمه‌های بسیاری خواهد زد از این رو سردرگمی ناشران و بازدیدكنندگان سرانجام نمایشگاه را از رونق خواهد انداخت».

وی به كتاب‌های خود اشاره كرد و گفت: «شاهان هخامنشی، شاهان ساسانی، آخرین سفر زرتشت، یافته‌های تازه از ایران باستان، مجموعه تاریخ جهان، رمان و... از جمله كتاب‌هایی است كه با اقبال فروش مواجه بوده است».

وحدت رهروان مدیر انتشارات میترا گفت: «آموزش كتابخوانی از سنین كودكی توسط والدین و آموزگاران بسیار نقش مهمی دارد زیرا والدین بهترین الگوی فرزندان هستند. كودكی كه نمی‌بیند پدر و مادرش كتاب می­خواند مسلما كتابخوانی را فرا نمی‌گیرد. آموزگاران نیز در ترغیب و ایجاد انگیزه برای كتابخوانی نقش مهمی را دارند».

وی در ادامه با اشاره به سیستم آموزش رسمی كشور گفت: «سیستم آموزش رسمی ما به گونه‌ای طراحی شده است كه دانش آموزان از سال اول دبیرستان دایم به فكر كنكور و پذیرش در دانشگاه هستند و راه رسیدن به این مهم از طریق كتاب‌های تست زده و قرمز و آبی و... امكان‌پذیراست. آیا در این میان فرصتی برای خواندن كتاب­های خارج از دایره فوق باقی می‌ماند».

مدیر انتشارات میترا به كتاب‌های پرفروش خود اشاره كرد و گفت: «امسال با 56 عنوان كتاب وارد نمایشگاه شده‌ایم كه جهان معنوی ایرانی، رستم و اسفندیار، فرهنگ تلمیحات و اشارات جزو پرفروش‌ترین كتاب‌ها بوده است».

عبدالكریم جربزه­دار مدیر انتشارات اساطیر گفت: «نمایشگاه بین‌المللی كتاب تهران یك رخداد فرهنگی است در نمایشگاه تمامی آثار چاپ شده سال‌های گذشته موجود در موسسه انتشاراتی در سراسر ایران را یكجا جمع و به بازدیدكننده عرضه می‌كند. شكوه نمایشگاه در این است كه اگر كتابی در یك شهر دور افتاده چاپ شده در نمایشگاه در دسترس علاقه‌مندان قرار می­گیرد. اگر یك رمان سه ترجمه داشته باشد هر سه در نمایشگاه كتاب عرضه می­شود و از این طریق دانش خریدار و بازدید كننده بالا می­برد. كتاب جایگاه خاص خود را دارد و هر كدام یك موضوع را مورد بررسی قرار می‌دهد».

وی به كتاب‌های منتشر شده اشاره گرد و گفت: «این انتشارات كتاب‌های ارزشمندی از استاد پورداوود به مخاطبان عرضه می‌كند كتاب‌هایی نظری گات‌ها، یشت‌ها، یسنا، وندیداد، اوستای پورداوود با استقبال تاریخ‌پژوهان و پژوهشگران مواجه شده است».

منوچهر حسن زاده مدیر انتشارات مروارید گفت: «توسعه كتابخوانی مقدم بر ایجاد فرهنگ كتابخوانی است و این دو مستلزم یك جهاد عمومی است كه یك طرف این جهاد دولت، وزارت آموزش و پرورش و آموزش عالی است و یك طرف دیگر خانه و خانواده است و اگر فرهنگ كتابخوانی در خانواده­ها جدی گرفته نشود از طرف دولت به جایی نمی­رسد.

وی افزود: برگزاری نمایشگاه بین‌المللی كتاب هر ساله نواقصی دارد كه برطرف شدنی است اگر دولت فضای بیشتری برای ارایه كتاب اختصاص دهد كه ناشران اینگونه به هم چسبیده نباشند می‌توانند بهتر فعالیت كنند».

مدیر انتشارات مروارید به میزان استقبال مردم از نمایشگاه اشاره کرد و ابراز داشت: «میزان استقبال بازدیدكنندگان از نمایشگاه كتاب رضایت بخش بوده است و این نشر امسال نیز در حوزه‌های شعر، علوم اجتماعی و دانش همگانی آثار شاخصی داشت كه بیشترین فروش غرفه را به خود اختصاص داد. كتاب اوستا سروده‌های كهن ایرانیان از جلیل دوستخواه و تاریخ كامل ایران نیز با استقبال خوب مخاطبان روبرو بود».

محمدعلی بهجت، مدیر انتشارات بهجت گفت: «نمایشگاه كتاب، پدیده‌ای فرهنگی و محیطی برای دریافت افكار و عقاید تازه است كه یك‌بار در سال اتفاق می‌افتد و با اطلاع‌‌رسانی بهتر می‌تواند تأثیر به‌سزایی در جامعه داشته باشد. نمایشگاه كتاب بهترین مكانی است كه آگاهی و افكار در آن رشد می‌كند و باید افراد و عموم جامعه تشویق شوند كه به نمایشگاه بیایند حتی اگر كتابی نخرند».

وی افزود: «انتشارات بهجت با بیش از 100 عنوان كتاب به نمایشگاه می‌آید كه در این میان تازه‌های نشر بهجت نیز وجود دارند. تاریخ تحلیلی جهان از آغاز تا پایان قرن بیست، داستان جدید علم، ضربه‌های نیرو بخش، راز موفقیت، اشك لیلی و راز هستی، عناوین كتاب‌هایی‌اند كه برای نخستین بار منتشر شده و در بیست‌ و یكمین نمایشگاه بین‌المللی كتاب تهران در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد».

اوستا، كهن‌ترین گنجینه مكتوب ایران باستان، جشن‌های آتش، جشن‌های آب، حكمت خسروانی، آیین پر رمز و راز میترایی، آموزش خط میخی، وندیداد، متون شرقی و سنتی زرتشتی، گاه شماری و جشن‌های ایران باستان از جمله كتاب‌هایی كه به قلم هاشم رضی در دسترس تاریخ‌نگاران قرار دارد. گاتاها اوستای كهن سروده‌های زرتشت، بهاگاواد،گیتی همانگونه كه هست، پل‌های بهشت، تاریخ پرچم ایران، هیچ راهی دور نیست، از دامنه تا قله و... از جمله كتاب‌هایی‌اند كه از سوی نشر بهجت در نمایشگاه كتاب در دسترس علاقه‌مندان به كتاب‌های تاریخی و تاریخ ایران باستان قرار دارد.

فرشاد ابریشمی، مدیر انتشارات ابریشمی‌فر گفت: فرهنگ كتابخوانی مقوله‌ای است كه باید دایما با مردم در ارتباط باشد، اگر نمایشگاه كتاب دوبار در سال برگزار شود اثر بیشتری بر ترویج فرهنگ كتابخوانی خواهد داشت و افراد می‌توانند در فضایی كه همه ناشران جمع هستند كتاب‌های مورد نظر خود را جست‌وجو كنند و با كتاب الفت بگیرند.

وی به عناوین كتاب‌هایی كه با استقبال مخاطبان مواجه شده است اشاره كرد و گفت: كوروش كبیر حقیقت تاریخ عنوان كتابی است كه به چاپ چهارم رسیده و مخاطبان زیادی داشته است. همچنین مجموعه 8 جلدی شاهان هخامنشی نیز با استقبال خوب بازدیدكنندگان كتاب قرار گرفته است.

مدیر انتشارات ابریشمی خاطرنشان كرد: آرشام قهرمان ترموپیل، تهران قدیم، ناصرالدین‌شاه به روایت تصویر و كتاب‌های كوچك فانتزی نیز مورد اقبال بازدیدكنندگان كتاب قرار گرفته است.

علی نوید گویی، مدیر انتشارات نوید شیراز گفت: نمایشگاه كتاب بازار مكاره نیست، بلكه منزلت و قداست ویژه‌ای دارد و می‌توانیم كاری انجام دهیم كه همه مردم از نمایشگاه كتاب بازدید كنند.

سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری نیز در دو بخش داخلی و خارجی با 150 عنوان كتاب در نمایشگاه شركت كرد. نمدهای ایران اثر محمد جوادی‌پور، پژوهشی در منطقه گرگان و رشت، شهر سوخته اثر منصور سید سجادی، مجموعه قوانین، مقررات، آیین‌نامه و معاهدات سازمان میراث فرهنگی، پژوهشی در شعر عصر مشروطه و آثار تاریخی بیستون عناوین برخی از كتاب‌هایی است كه در بیست‌ و یكمین نمایشگاه كتاب از سوی سازمان میراث فرهنگی عرضه شده است.

دانشنامه اساطیر جهان به قلم دكتر ابوالقاسم اسماعیل پور، خرده اوستا به قلم دكتر كتایون مزداپور، سروده‌های روشنایی نیز از جمله كتاب‌هایی است كه در دسترس پژ.هشگران و تاریخ پژوهان قرار دارد.

همچنین معاونت فرهنگی و ارتباطات سازمان میراث فرهنگی در بخش خارجی نمایشگاه كتاب به ارایه كتاب‌هایی با موضوع معرفی فرهنگ و تمدن ایران به زبان انگلیسی، فرانسه و عربی در شمارگان محدود پرداخت.

ابراهیم خواب‌بین‌زاده، مدیر فروش نشر تاریخ ایران گفت: زیراندازهای ارمنی باف ایران و هنرهای دستی، فرش و گلیم كردستان دو كتاب نفیسی است كه در نمایشگاه كتاب تهران به علاقه‌مندان عرضه شد.

وی افزود: برای چاپ این دو كتاب نفیس هزینه زیادی متقبل شدیم و انتظار داشتیم در نمایشگاه كتاب با استقبال خوبی مواجه شود؛ ولی این دو كتاب در این چند روز مخاطب نداشت.

مدیر اجرایی انتشارات محمد خاطر نشان كرد: «كوروش هخامنشی، داریوش هخامنشی، سیمای كوروش در سپیده دم تاریخ، شاهنامه فردوسی و... از اسقبال خوبی برخوردار بوده است».

امیرحسین بختیاری، مدیر انتشارات ایران‌شناسی گفت: «این انتشارات با 60 عنوان كتاب با موضوع ایران‌شناسی، بررسی آداب و رسوم، فرهنگ‌ها، جاذبه‌های گردشگری، آثار تاریخی و... در نمایشگاه كتاب باشندگی دارد و این كتاب‌ها با استقبال خوبی مواجه شده است».

وی افزود: «این انتشارات با هدف تهیه و تولید نقشه‌های توریستی و سیاحتی، گردشگری، چاپ اطلس‌ها، كتاب‌های جغرافیایی و شناساندن هر چه بیشتر این دیار كهن و غنی فعالیت خود را پی می‌گیرد».

مدیر انتشارات ایران‌شناسی خاطرنشان كرد: «كتاب نقشه‌هایی را در نمایشگاه به مخاطبان عرضه كرده‌ایم كه تمام نقاط اصلی و فرعی روی نقشه با شماره مشخص و برای سهولت بیش‌تر گردشگران، آثار تاریخی و گردشگری در یك صفحه و آثار طبیعی مانند غارها و تالاب‌ها در صفحه دیگر به نمایش گذاشته شده است و گردشگر آثار تاریخی می‌تواند تصمیم بگیرد كه از آثار تاریخی بازدید و یا از مناظر طبیعی استفاده كند».